- Kościoły rotundowe Bornholmu to cztery z siedmiu zachowanych w Danii okrągłych kościołów i jedyne, które mają po kilka pięter i cechy obronne.
- Østerlars to największa rotunda w Danii – latem wstęp jest płatny, zimą wolny. Nylars zwiedzasz za darmo.
- Nylars ma freski ze stworzeniem Adama i Ewy oraz wygnaniem z raju. Ols Kirke jest najwyższa (28 m), Ny Kirke najmniejsza.
- Wszystkie cztery zobaczysz w jeden dzień samochodem; do każdej dojedziesz też autobusem – numery linii są przy opisach kościołów.
- Zwiedzać można tylko poza nabożeństwami, ślubami i pogrzebami. Ny Kirke jest zimą zwykle zamknięta dla turystów.
Na Bornholmie stoją cztery średniowieczne kościoły rotundowe: Østerlars, Nylars, Ny Kirke w Nyker i Ols Kirke w Olsker. Wszystkie są czynnymi kościołami parafialnymi i możesz je zwiedzać poza nabożeństwami. Miały po kilka kondygnacji i służyły nie tylko do modlitwy, ale też jako magazyny i schronienie przed najeźdźcami.
Cztery z siedmiu rotund Danii
Kościoły rotundowe zawdzięczają nazwę okrągłej nawie. W średniowiecznej Danii było 19 takich kościołów, dziś zostało siedem: po jednym w Jutlandii, na Fionii i na Zelandii oraz cztery na Bornholmie. Tylko bornholmskie mają po kilka pięter i wyraźne cechy obronne.
Okrągłe kościoły Bornholmu przypominają bardziej warownie niż świątynie: mają grube mury z kamienia polnego, niewielkie okna i najwyższą kondygnację z otworami do strzelania. W razie zagrożenia mieszkańcy chronili się właśnie tam, na trzecim piętrze.
Historia kościołów rotundowych na wyspie
Kościoły rotundowe na Bornholmie powstały w okresie romańskim. Dokładne daty nie są znane – leksykon lex.dk umieszcza je ogólnie w dziesięcioleciach wokół 1200 roku, a dla poszczególnych kościołów podaje się daty od połowy XII wieku. Po Bałtyku pływali wtedy piraci z Gotlandii i ziem wendyjskich (słowiańskich), a odizolowana wyspa musiała bronić się sama. Popularna teoria dziennikarza Erlinga Haagensena głosi, że rotundy zbudowali templariusze, ale większość historyków ją odrzuca z braku dowodów. Teorię spopularyzował duński film familijny „Skarb templariuszy” (Tempelriddernes skat, 2006), kręcony m.in. przy Østerlars.
Kościoły rotundowe na Bornholmie
Kościół Østerlars (Østerlars Kirke)
Kościół Østerlars, poświęcony świętemu Wawrzyńcowi (duń. Sankt Laurentius, po bornholmsku Sankt Lars), stoi na wzgórzu przy wsi Østerlars, na południe od Gudhjem. To największy z czterech bornholmskich kościołów rotundowych, zbudowany około połowy XII wieku.
Dolna kondygnacja
Dolna część była przeznaczona na nabożeństwa.
Środkowa kondygnacja
Środkowa pełniła funkcję magazynu.
Górna kondygnacja
Górna służyła celom obronnym.
Środkowy filar zdobią freski z pierwszej połowy XIV wieku ze scenami z życia Jezusa – od Zwiastowania po Sąd Ostateczny, z diabłami prowadzącymi potępionych do paszczy piekła. Prawdopodobnie około 1600 roku zamalowano je wapnem i odkryto ponownie dopiero w 1889 roku. Z pierwotnego wyposażenia zachował się tylko wapienny ołtarz. Nastawa ołtarzowa to renesansowa snycerka z ok. 1600 roku, a romańską granitową chrzcielnicę przeniesiono tu z kościoła w Rø w 1956 roku.
Østerlars Kirke: godziny otwarcia i bilety (2026)
- Sezon letni (1.05–18.10.2026): pon.–sob. 9:00–17:00, w niedziele od zakończenia nabożeństwa (zwykle 10:30 albo 12:30) do 17:00. Otwarte są wtedy także górne kondygnacje, kaplica i dawna stajnia. W maju i od sierpnia w czwartki kościół zamyka się nieco wcześniej (próby chóru dziecięcego).
- Bilety w sezonie: dorośli 30 DKK, młodzież 10–18 lat 10 DKK, dzieci do 10 lat bezpłatnie.
- Zima (19.10.2026 – Wielkanoc 2027): wtorek 8:00–15:00, piątek 9:00–15:00, w środy i czwartki tylko wtedy, gdy na miejscu jest grabarz; w poniedziałki, soboty i niedziele zamknięte. Wstęp wolny, ale górne kondygnacje są zamknięte.
- Kościół bywa zamknięty dla turystów w czasie pogrzebów, ślubów, koncertów i prób chóru. Przed wizytą sprawdź kalendarz na stronie parafii. Parafia przygotowała też opisy kościoła po polsku.
1: Kościół rotundowy Østerlars, 2: Kościół rotundowy Østerlars, 3: Kościół rotundowy Østerlars (wnętrze)
Østerlars Kirke
Kościół Nylars (Nylars Kirke)
Nylars Kirke, poświęcony świętemu Mikołajowi, patronowi żeglarzy, leży w miejscowości Nylars na południowym zachodzie Bornholmu.
Kościół zbudowano około 1165 roku jako budowlę obronną – miał chronić mieszkańców przed piratami z Gotlandii i ziem wendyjskich. Jest drugim co do wielkości kościołem rotundowym na wyspie. Na trzeciej kondygnacji był szeroki chodnik obronny, a do XVI wieku, zanim pojawił się wysoki stożkowy dach z gontu, mury wieńczył krenelaż. Dzwonnica stoi osobno na cmentarzu.
Wnętrze zdobią późnoromańskie freski, jedne z najstarszych znanych na Bornholmie. Biegną pasem wokół sklepienia nad środkowym filarem i w siedmiu scenach opowiadają o stworzeniu świata, Adamie i Ewie, grzechu pierworodnym i wygnaniu z raju.
Ze średniowiecznego wyposażenia zachowała się późnoromańska chrzcielnica z wapienia, przywieziona z Gotlandii, oraz późnośredniowieczne lichtarze.
Nylars Kirke
Kościół Nyker (Ny Kirke)
Ny Kirke, w czasach katolickich poświęcony Wszystkim Świętym, znajduje się w Nyker, w północno-zachodniej części Bornholmu.
Ny Kirke powstał prawdopodobnie między połową XII a początkiem XIII wieku i jest najmniejszą z bornholmskich rotund. Ma wyjątkowo masywny środkowy filar – o grubości ok. 3 m, szerszy niż wysoki. Górne piętra urządzono z myślą o obronie, choć zachowało się tu mniej śladów takiego użycia niż w pozostałych rotundach. Od kościoła wzięła nazwę wieś: „Ny Kirke” (Nowy Kościół) zamieniło się w mowie potocznej w „Nyker”.
Najstarsze freski, z około 1300 roku, biegną pasem wokół sklepienia nad środkowym filarem. Trzynaście scen przedstawia mękę Chrystusa. Ambona ma renesansowe płaskorzeźby z ok. 1610 roku z warsztatu Hinricha Ringerincka z Flensburga.
Ny Kirke (Nyker)
Kościół Olsker (Ols Kirke)
Ols Kirke (Sankt Ols Kirke), poświęcony świętemu Olafowi, norweskiemu królowi i męczennikowi, stoi samotnie na wzgórzu w Olsker, w północnej części Bornholmu, niedaleko Allinge. Od świętego pochodzi też nazwa wsi. To najwyższy (28 m) i najsmuklejszy z bornholmskich kościołów rotundowych; bornholm.info datuje go na ok. 1150 rok.
Wnętrze jest proste. Nad środkowym filarem zachował się późnogotycki ornament z wici roślinnych, wśród których są m.in. maska i postać z wilczą głową trzymająca węże. Ołtarz wymieniono w 1950 roku na ceramiczną płaskorzeźbę Gunnara Hansena z kobietami przy grobie Chrystusa. Trzecia kondygnacja służyła do obrony: przez dziewięć dużych otworów w murze strzelano i rzucano kamieniami.
Dzięki wysokości i położeniu na wzgórzu Ols Kirke widać daleko z morza – dawniej kościół służył żeglarzom jako znak nawigacyjny.
Ols Kirke (Olsker)
Wszystkie cztery rotundy zobaczysz w jeden dzień samochodem: Østerlars leży między Gudhjem a środkiem wyspy, Ols Kirke na północy, Ny Kirke na północny wschód od Rønne, a Nylars między Rønne a Aakirkeby. Dojedziesz do nich też autobusem – numery linii są w ramkach powyżej, a o biletach piszę we wpisie o autobusach na Bornholmie.
Planujesz wyjazd na Bornholm? Prom ze Świnoujścia do Ystad pływa przez cały rok. Bilet kupisz online w Omio, a z Ystad na wyspę płynie katamaran Bornholmslinjen.
Linki ze strzałką są partnerskie: jeśli coś przez nie zarezerwujesz, dostanę niewielką prowizję · dlaczego?
Podoba Ci się ten przewodnik? Bardzo się cieszę. Mógł powstać dzięki temu, że niektóre linki są partnerskie – oznaczam je strzałką. Nie wiąże się to dla Ciebie z żadnymi dodatkowymi opłatami. Jak zarabia ten przewodnik
